صورتهای فلکی چیستند؟
صورت فلکی یا پیکر آسمانی به گروهی از ستارگان گفته میشود که از دید انسان روی زمین، الگویی قابل تشخیص را تشکیل میدهند. این الگوها از دیر باز توسط تمدنهای مختلف مانند یونانیها، بابلیها، ایرانیان و رومیان باستان شناسایی و نام گذاری شدهاند.
🧭 منشأ تاریخی و فرهنگی
- در گذشته، مردم با اتصال ذهنی بین ستارهها، شکلهایی مانند شیر، عقرب، شکارچی یا ترازو را در آسمان تصور میکردند.
- این شکلها نهتنها برای جهت یابی و تقویم، بلکه برای روایتهای اسطورهای و مذهبی نیز کاربرد داشتند.
- بسیاری از صورتهای فلکی امروزی ریشه در فرهنگ یونان باستان دارند و توسط اتحادیه بینالمللی اخترشناسی (IAU) بهصورت رسمی ثبت شدهاند.
🔭 تعداد و تقسیمبندی
- امروزه ۸۸ صورت فلکی رسمی در آسمان شب شناخته شدهاند.
- این صورتها به سه دستهی اصلی تقسیم میشوند:
- پیراقطبی: همیشه در آسمان قابل مشاهدهاند (مانند دب اکبر)
- استوایی: در نزدیکی خط استوا دیده میشوند
- جنوبی: فقط از نیمکرهی جنوبی قابل مشاهدهاند
🌠 صورتهای فلکی معروف
| نام فارسی | نام لاتین | نماد یا شکل |
|---|---|---|
| شکارچی | Orion | مردی با کمربند و شمشیر |
| کماندار | Sagittarius | نیم انسان نیم اسب با کمان |
| عقرب | Scorpius | شکل عقرب با دم خمیده |
| شیر | Leo | سر و بدن شیر |
| دب اکبر | Ursa Major | خرس بزرگ با دستهی ملاقهای |
🎓 کاربردهای علمی و آموزشی
- جهتیابی: یافتن شمال با استفاده از ستاره قطبی و دب اکبر
- تقویم نجومی: تعیین فصلها و زمانها بر اساس موقعیت صورتهای فلکی
- آموزش نجوم: شناخت ساختار آسمان و موقعیت اجرام آسمانی
- رصد و عکاسی نجومی: انتخاب سوژههای جذاب برای تلسکوپ و دوربین